Is overstappen naar Linux anno 2026 het overwegen waard?

Bloated, met de dag wordt het langzamer en vroeger was het gewoon veel strakker. Het lichaam van deze 42-jarige pc-gamer heeft betere tijden gekend. Wat dat betreft identificeer ik mijn lijf en leven als een Windows 11 pc. Want ook aan Windows 11 begin ik me steeds meer te ergeren, waardoor ik steeds meer het gevoel krijg dat ik rigoureuze maatregelen moet gaan nemen. Nu was overstappen van OS (Linux, om maar een bijvoorbeeld te noemen) net als diëten: even doe je moeite, maar uiteindelijk ga je keihard terug naar je oude gewoontes. Lang hadden pc-gamers terechte redenen om er niet eens aan te beginnen. Linux werd niet bepaald op handen gedragen door gamers wegens compatibiliteitsproblemen en het was het gewoon net niet wat betreft idiot proof gebruiksvriendelijkheid. Maar tijden veranderen en Linux ook. Toch blijft het de vraag of Linux genoeg is veranderd om het een Windows-killer te maken.

Lang verhaal kort: nee. Heel zwart-wit gezien is en blijft Windows voor de meeste pc-gebruikers heer en meester. Hoewel Linux in de afgelopen jaren hele grote stappen vooruit heeft gezet qua gebruiksvriendelijkheid, is het nog steeds niet de one-click solution die Windows-gebruikers verlangen. Gezien Microsoft vooralsnog stevig in het zadel zit wat hard- en software compatibiliteit betreft, kan Linux simpelweg niet dezelfde ervaring bieden en tegelijkertijd garanderen dat alles als een zonnetje draait. Met hulp van Proton komt het een heel eind en middels platforms als Lutris vallen Windows games via Wine wel te spelen op Linux, maar een garantie dat het allemaal vlekkeloos draait, kan Lutris niet geven.

Deze instapdrempel wordt helaas nog hoger zodra we het multiplayer landschap wensen te betreden. Multiplayer games draaien op Linux is namelijk een hit-or-miss ervaring en de reden daarvoor schuilt in anti-cheat software. De manier waarop kernel-based anti-cheat software zich in je OS wenst te nestelen, wordt door Linux namelijk niet ondersteund. Dat klinkt als een nadeel, maar naar privacy hunkerende pc-gebruikers zien dat anders. Sterker nog, het zal vooral deze doelgroep zijn die juist Windows wenst in te wisselen voor Linux. Microsoft mag dan misschien een stuk meer compatibiliteit met zich meebrengen, maar ook een hoop telemetrie, user data collection en AI-integratie. Stuk voor stuk elementen waarvan Microsoft beweert dat de gebruiker daar zelf de vrije hand in heeft, maar ook zaken die steeds lastiger te vermijden lijken.

Hoewel zwart-wit gezien Linux dus nog geen regelrechte Windows killer is, is vooral dat laatste voor mij de reden geweest om het toch eens te proberen, dat Linux. Na meerdere keren tegen de term CachyOS aan te zijn gelopen, ben ik voorzichtig gaan experimenteren met dit besturingssysteem. De verhalen omtrent installatiegemak zijn in ieder geval behoorlijk accuraat, mits de correcte voorbereidingen (bootable USB maken, BIOS secure boot settings aanpassen, partitioneren, etc.) getroffen worden. In no-time word je begroet door een start-up menu, waarin Linux je carte blanche geeft op het gebied van de geprefereerde OS-inrichting. Ben je al bekend met Linux’ standaard modus operandi, dan biedt het een desktop environment waarin je aan de slag kunt met de bekende prompt terminal. Ben je nieuw en stap je over van Windows (of zelfs iOS), dan biedt CachyOS ook alternatieve desktop environments die enigszins in de buurt komen van de voor jou vertrouwde interface. Met een beetje geluk valt er zelfs een plug-in of store te installeren die het installeren van extra software intuïtiever voor je maakt.

Maar ook hier moet bij vermeld worden dat succes niet altijd gegarandeerd is en dat je soms genoegen moet nemen met alternatieven, al begint Linux intussen wel meer bijval te krijgen. Voor de gamers is het uiteraard bijzonder prettig dat Steam en Linux hand-in-hand gaan. Ook programma’s als Discord bieden inmiddels native Linux support. En een controller werkt over het algemeen vanaf het moment dat je die aansluit, vooral wanneer je ‘ja’ hebt gezegd tegen de installatie van CachyOS’ gamingpakket. Alles hosanna dus. Althans, zo ervoer ik het in eerste instantie wel. Steam werkt, Discord werkt, WhatsApp doet het via een alternatief programma en via-via heb ik Gmail op een externe applicatie ook aan de praat gekregen. Zelfs DaVinci Resolve draait als een tiet, wat wel zo handig is. Maar toch houdt iets me tegen om honderd procent om te gaan en volledig afscheid te nemen van Windows 11, die nog steeds als dual boot-optie op de schijf staat.

Aan het einde van de rit is het toch die compatibiliteit die roet in het eten gooit, alsmede de learning curve die je in de weg staat om genoegen te nemen met vele alternatieven. Als fervent fotobewerker ben ik inmiddels verknocht geraakt aan Affinity Photo 2, mijn go-to Photoshop alternatief welke soort van werkt via Wine, maar uiteindelijk toch meer kuren vertoont dan ik wens te accepteren. In het Linux-compatible GiMP schuilt een alternatief, maar dit betekent dat ik wederom tegen een leercurve aan loop. Dat native support van grafische stuurprogramma’s dan ook nog eens de boel compliceren werkt ook niet mee, iets wat direct duidelijk werd bij het aansluiten van een tweede beeldscherm. Ja, het werkt, maar gesodemieter met de resolutie en het correct schalen van programma’s die op het secundaire (4K) scherm draaien, kwam me al snel de strot uit.

Is dit alles onoverkomelijk? Voor de geduldige pc-gebruiker misschien niet. Met de immer groeiende Linux/CachyOS community, groeit ook de ervaring, welke gelukkig massaal wordt gedeeld op fora als Reddit. Daarnaast draagt diezelfde community steeds meer bij aan het ontwikkelen van een giga aanbod bestaande uit apps en software, nog een voordeel van Linux’ open-source omgeving. Maar ook hier ontbreekt het aan de gegarandeerde one-click solution. Een app kan werken of niet, een geboden oplossing kan een uitkomst bieden of totaal niet. En zolang fabrikanten en ontwikkelaars stug blijven vasthouden aan Windows-only ondersteuning, zal die garantie uitblijven. Het ligt dus vooral aan je eigen geduld en tolerantie of je die drempel voor lief wilt nemen. Voor nu blijft Linux op mijn laptop in ieder geval als main OS draaien, met Windows 11 als backup. Maar de hoop dat Windows 11 er binnen aanzienlijk korte tijd af kan, die groeit met de dag nu ik heb kunnen proeven van het “privacy beschermende”, minder opgeblazen en AI-vrije Linux.