De ups en downs van Xbox onder Phil Spencer

Gedurende gamescom 2023 in Keulen was het elke dag strijden. Overdag games checken, ontwikkelaars spreken en meerdere kilometers maken door de Messe. Je begon om 08:00 en je was klaar om 18:30. Daarna kwam deel twee in deze survivaltocht aan bod: bier drinken en vreten zoeken. De Gameliner-crew had een mooi Italiaans plekje gevonden. Je loopt door de hoofdingang, ogen op halftwaalf wegens overprikkeling gepaard met slaapgebrek, en daar zat hij dan. Recht voor je neus. De Xbox-eindbaas Phil Spencer. Ik ben niet iemand die snel onder de indruk raakt, maar toch betrapte ik mezelf dat ik een tikje starstruck was.

Ondanks het feit dat ik die dag meerdere legendes had geïnterviewd, veranderde ik ineens weer in een trainee met een kikker in de keel. De beste man wil gewoon genieten van z'n pasta én hij is ook nog eens in gesprek met zijn goed gezelschap, laat ik hem maar niet storen. Dat was m'n excuus destijds. Maar toch ging ik later die avond peinzend in het motelbed liggen. Waarom werd ik zo overvallen door dit? We zijn allemaal mensen en ik doe zelden mee aan de ophemeling van 'celebrities'. Het antwoord op deze prangende vraag heb ik nu klaarliggen. De ups en downs van Xbox onder Phil Spencer hebben namelijk grote invloed gehad op mijn interesse binnen de game-industrie.

Phil Spencer kreeg in 2014 de nobele taak om Xbox te gaan leiden. Van stagiaire in 1988 naar gewaardeerde kracht binnen het personeelsbestand en uiteindelijk CEO, de droom werd werkelijkheid. Dit was net na de launch van de Xbox One en Microsoft had al het momentum van de Xbox 360 flink om zeep geholpen. Ja, de Xbox One werd natuurlijk geadverteerd als een alles-in-een mediadoos, waarmee je films kon kijken, tv kon streamen, muziek kon luisteren en soms voor de grap ook nog eens een gamepje op kon spelen. Daarnaast werd Kinect ook genadeloos hard gepusht; wederom iets waar de meeste gamers niet al te warm van werden.

De vorige Xbox-baas, die we kennen als Don Mattrick, had de gaming divisie in een onvoorstelbaar diep gat gesodemieterd. Eentje waarvan de gevolgen nog altijd voelbaar zijn. Met belachelijke beleidsregels, zoals het altijd online moeten zijn, gebruikte fysieke titels niet kunnen uitdelen aan je vrienden en het verkrijgen van een licentie in plaats van eigenschap van de game an sich. Uiteindelijk werden deze beslissingen teruggedraaid, maar de schade was al aangericht. Microsoft was het gamende publiek kwijt. Waarom dit van belang is?

Wanneer je de resultaten van Phil Spencer evalueert, vind ik het belangrijk om te kijken naar de hand die hem werd gedeeld. PlayStation won de achtste generatie console-war, deels door de onkunde van Mattrick. Het was wellicht de allerbelangrijkste slag, want de digitale bibliotheken van gamers werden opgebouwd in deze periode. Oftewel, switchen en tientallen (al dan niet meer) games achterlaten? Dat zat er voor de meeste mensen niet in. Verder had Xbox bijzonder weinig te zoeken in Japan: een van de grootste gamemarkten in de wereld. De situatie oogde grimmig voor Xbox; sommigen zeggen niet meer te overkomen. Maar toch wist Spencer het sentiment (in ieder geval deels) om te keren.

Onder Phil Spencer leefde het Xbox-merk op en vaak zijn de resultaten vrij onopgemerkt gebleven. Onterecht, welteverstaan. Laat ik een paar voorbeelden noemen. Spencer zorgde ervoor dat het Xbox Backward Compatibility-programma tot stand kwam. Bezit je een game voor de originele Xbox, Xbox 360 of Xbox One? Geen nood: je nieuwste console speelt die game af én je hoeft er geen extra centen voor te lappen. Vaak krijg je een verbeterde framerate en scherpere resolutie er nog kosteloos bij. Je bezit de game, toch? Waarom zou je opnieuw je portemonnee moeten trekken? Zaten andere console-makers maar hetzelfde in de race.

De begindagen van Game Pass waren daarnaast bijzonder gunstig voor zowel het sentiment rond het Xbox-merk als de consument. Voor een tientje per maand kreeg je toegang tot een bibliotheek met fantastische games en je zag dat de service daadwerkelijk een positieve groei doormaakte in zowel gebruikers als aanbod. Het was een resultaat van de hernieuwde strategie. Spencer zocht altijd de kansen om de speler op de eerste plaats te zetten.

Cross-play is tegenwoordig een garantie; iets wat gamers simpelweg verwachten bij de launch van een nieuwe multiplayergame. Maar dat was eerst echt niet zo. Phil Spencer pushte deze innovatie vooruit, met cross-play en cross-save tussen Xbox en pc, maar sprak uiteindelijk ook de ambitie uit om PlayStation en andere partijen te betrekken. Anno 2026 is dat gelukt, cross-play is een standaardfeature, maar het is makkelijk om te vergeten dat hier eerst flink voor gepleit moest worden.

Maar niet alles liep zoals gewenst onder Spencer. Hoewel het uitkopen van Bethesda en Activision|Blizzard fantastisch potentieel toonde, zeker aangezien beide bedrijven flink aan het verzaken waren, zien we daar nog maar weinig van terug. Ja, hier en daar zijn natuurlijk games uitgekomen en ze kwamen meteen te verschijnen op Game Pass Ultimate, maar er lijkt verder weinig te zijn veranderd. Verborgen IP's blijven onderbenut, nog steeds zijn niet alle games beschikbaar via Game Pass en grote franchises (zoals Fallout, The Elder Scrolls) zijn behoorlijk afwezig.

Daarnaast over Game Pass gesproken, misschien wel dé definitieve reden om jezelf te begeven in het Xbox-ecosysteem, is niet meer de offer you can't refuse. Het was zo zuur om eerst te horen dat Game Pass winstgevend was voor Microsoft en vervolgens een paar maanden later betaalde je het dubbele voor onderhand dezelfde content. Als je de rekensom maakt, dan kan je alsnog waar voor je geld krijgen, maar daar gaat het niet om. 27 euro per maand is gewoon echt veel geld en valt voor veel huishoudens niet te verantwoorden. Gamen is toch voor iedereen? Waarom dan zo'n verschil creëren in de gebruikersbasis op basis van deze prijzen?

Verder zijn de exclusieve Xbox-games onder leiding van Phil Spencer uitgestorven. Forza, Gears of War, Fable en zelfs Halo zijn onderweg of reeds gearriveerd op het PlayStation-platform. Verkopen die games fantastisch? Jazeker, maar dat is vooral leuk voor de PlayStation-fans en de korte termijn portemonnee van Microsoft. Xbox-fans hebben tegenwoordig het gevoel dat ze worden behandeld als tweederangs burgers. Waar is de prioriteit om van Xbox hét platform te maken? Nee, nu is alles een Xbox, maar daardoor is ook niets een Xbox. Zoals ik al eerder heb genoemd, heeft Xbox Play Anywhere potentie, maar daar koopt de rasechte Xbox-fan nu erg weinig voor.

Alles bij elkaar opgeteld heeft Spencer vooral een sterk begin gekend, maar hij kon niet voorkomen dat Xbox de laatste jaren toch weer achterbleef op de concurrentie. Naar mijn idee heeft de bemoeienis van Microsoft hier veel mee te maken, maar je kan niet alle verantwoordelijkheid bij hen leggen. De afgelopen jaren zijn volop risico's genomen en hoewel het soms voor een sterk momentum zorgde, is de eindrekening in Microsofts nadeel. Er zijn miljarden geïnvesteerd en voorlopig zijn die niet op korte termijn terug te verdienen. Er heerst veel onrust over het merk en fans houden dan ook hun hart vast voor de release van de nieuwe console. Het kan zomaar een do-or-die moment worden voor de groene gamegigant.

Phil Spencer is een icoon in deze industrie en zal het ook blijven. Hij heeft fantastische dingen gedaan, hij heeft grote fouten gemaakt, maar wat ik vooral blijf geloven, is dat Spencer één van ons was. Iemand die echt een passie had voor gaming en de mensen die het mogelijk maken. Die spelers op nummer één plaatste, hoewel dat niet altijd standhield wegens de keiharde businesswereld. Die Xbox terug in de strijd wist te helpen, al blijft de felbegeerde overwinning voorlopig uit. Na twaalf jaar heb ik eigenlijk maar één ding te zeggen: dankjewel voor de herinneringen, meneer Spencer. Hopelijk tref ik u snel online op de slagvelden van Halo of op de racetracks van Forza.