Games die mentale ziektes blootleggen zijn zo gek nog niet

Mentale gezondheid; hoewel het een belangrijk maatschappelijk topic is, praten we er vaak liever niet over. Op psychische aandoeningen heerst nu eenmaal een stigma en niemand wil voor gek versleten worden door z’n omgeving. Wie ongevraagd ten prooi valt aan een kwakkelende mentale gezondheid, wordt in veel gevallen dan ook niet echt begrepen. Het is dan ook een verademing om te zien dat de gaming industrie steeds meer diens invloed kan laten gelden wanneer het aankomt op psychische kwalen en de impact die deze soms op iemand kunnen hebben. De mate waarin die kwalen naar de voorgrond worden gebracht – in de hoop dat die stigma’s kunnen worden doorbroken - is misschien nog mooier.

Hoe je het namelijk ook bekijkt, op de vraag “Hoe gaat het?” of – zoals we het hier in Brabant zouden zeggen “Hoeist?” – wordt vrijwel altijd het standaard “goed” gegeven. Het is zo lekker makkelijk en het scheelt een heel debat. De mens praat namelijk liever niet over zaken die minder goed gaan, waarschijnlijk omdat men zich schaamt voor hun “zwakte”, vooral wanneer deze zich in de grijze massa manifesteren. We tobben door en dealen ermee. Dag in, dag uit. Soms heb je een goede dag en soms een mindere. Om dat nou aan de grote klok te hangen, dat is nu ook weer zoiets.

Voor het gros van de maatschappij werkt dit waarschijnlijk prima. Maar er zijn ook genoeg mensen waarbij die goede dagen zwaar in de minderheid zijn. Wanneer je te kampen hebt met depressie, verslaving, of een slopende psychische aandoening zoals Alzheimer, psychose of schizofrenie, dan ligt dat toch even anders. Glimlachen en ja knikken is voor eenieder die daarmee te kampen heeft een stuk minder eenvoudig en in een ideale maatschappij zou je willen dat je er open een eerlijk voor uit kan komen. Maar ook hier remmen stigma’s dat proces af. Je kunt lang en breed uitleggen waar je last van hebt, maar omdat de maatschappij zich niet in jouw schoenen kan plaatsen, stuit je toch op vormen van onbegrip of bagatellisering.

De entertainmentindustrie draagt gelukkig al een tijdje z’n steentje bij in de weg naar acceptatie. Hollywood stelt op diens eigen manier het effect van psychische aandoeningen aan de kaak, maar ook de gaming industrie heeft bewezen zeer effectief te zijn in het simuleren van deze kwalen. Goede voorbeelden daarvan zijn natuurlijk de Hellblade games, waarin de stemmen in Senua’s hoofd voor constante twijfel en onrust zorgen. Maar ook veelvoorkomende aandoeningen als PTSD, depressie en verslaving vormen steeds vaker de spil in een langzaam ontrafelend plot. Het is daarentegen wel jammer dat psychische problemen door AAA-studio’s vaak worden gekoppeld aan actie of horror games als Layers of Fear, Silent Hill, Spec Ops: The Line of We Happy Few.

Indie ontwikkelaars vormen hierin vaak de uitzondering op die regel. Zij zijn vaak die partij die nog het risico durven te nemen, want laten we eerlijk zijn, een game maken over mentale gezondheid is en blijft een risico. Niet iedereen heeft zin in een persoonlijke introductie met psychische aandoeningen, vooral niet wanneer het een ver van m’n bed show is. Je merkt dan ook dat het vaak onafhankelijke ontwikkelaars met persoonlijke ervaringen zijn die het aandurven om het aan het daglicht te brengen, vaak met een schitterende game vol diepgang en emotie als resultaat. Zo’n game waarvan je hem nooit dacht nodig te hebben, maar die je achteraf anders naar dingen laat kijken. Een game waar je achteraf gezien alleen maar wijzer van bent geworden.

Neem bijvoorbeeld As Long As You’re Here, een game over Alzheimer die in een uurtje perfect uiteenzet hoe het voor een Alzheimerpatiënt is om je dag door te komen terwijl je brein je steeds verder in de steek laat. Hoewel het nog steeds een lite-versie van een simulatie betreft en een Alzheimerpatiënt het allemaal een stuk heftiger zal ervaren dan de game weerspiegelt, biedt As Long As You’re Here wel op een speelse en unieke wijze inzicht in de dagelijkse uitdagingen ervan, waardoor je toch meer begrip kweekt. En soms, tja, soms kan dat heel hard binnenkomen en je achterlaten met een scala aan emoties. En dat is dan ergens toch iets magisch. AAA-studio’s klappen er miljoenen euro’s/dollars tegenaan om je te vermaken – soms tevergeefs – terwijl een indie diens gelimiteerde budget moet aanvullen met liefde voor diens project en persoonlijke ervaringen, wat soms resulteert in een game waar je alleen maar je pet voor kunt afnemen.

Maar ja, uiteindelijk blijft de gaming industrie er eentje waarin geld heerst en unieke concepten sneuvelen door het gebrek aan vertrouwen van investeerders. Hoe mooi en educatief je game op papier ook moge zijn, als men ook maar vermoedt dat het geen miljoenen oplevert, dan wordt het een lastige opgave. Het is een principe welke ik als ‘oudere’ gamer betreur, maar tegelijkertijd helaas ook begrijp. De gaming industrie is net als ieder ander; no pay, no play. Toch blijf ik hopen dat men inziet dat games een perfect medium vormen voor acceptatie. Dat het kan bijdragen aan een betere maatschappij waarin men spelenderwijs wordt onderwezen in zaken waarvan oudsher een stigma op heerst. Want als we elkaar toch eens beter zouden gaan begrepen door een game die we hebben gespeeld, hoe mooi zou dat toch zijn?

Tot slot: mocht je nou zelf kampen met psychische problemen, weet dat je er niet alleen voor staat, ook al voelt het soms van wel. Uit persoonlijke ervaring weet ik dat de situatie soms uitzichtloos lijkt en overheerst vaak het idee dat je er niemand mee moet lastigvallen omdat men je toch niet begrijpt, maar geloof me, praten helpt. Vooral wanneer mensen niet aan je kunnen zien dat er iets niet helemaal goed met je gaat, kan communicatie al het verschil maken. Laat je niet afschrikken door het stigma van vroeger en zoek de hulp die je verdient. Ook jij doet ertoe.